5 fasen van rouw

Verlies is een universeel onderdeel van het mens-zijn. Of het nu gaat om het overlijden van een dierbare, het einde van een relatie, het verlies van een baan, of het opgeven van een droom – de pijn kan overweldigend zijn.

De meest bekende theorie die ons helpt deze complexe emotionele reis te begrijpen, is het model van de vijf fases van rouw. Dit model, bestaande uit 

1. Ontkenning, 
2. Woede, 
3. Onderhandelen, 
4. Depressie,
5. Aanvaarding

Het biedt een waardevol kader om je eigen reacties of die van anderen te herkennen.

Het is cruciaal om te onthouden dat rouw geen lineaire reis is. Je zult deze fases waarschijnlijk niet in een nette volgorde doorlopen. Het is eerder een emotionele wervelwind waarbij je heen en weer kunt schieten, fases kunt overslaan of erin kunt blijven hangen. Het is jouw unieke proces.

De 5 fases van rouw

Ontkenning
Dit is de eerste overlevingsstrategie in het rouwproces. Ontkenning helpt de overweldigende schok en pijn te minimaliseren. Je hoort het nieuws, maar je hersenen weigeren het te accepteren. Het kan moeilijk te geloven zijn dat je een belangrijk persoon in je leven verloren hebt. Vooral als je misschien de persoon nog maar een week of zelfs een dag ervoor nog hebt gesproken.

In deze fase verandert je realiteit compleet. Het kan even duren voordat je hersenen zich aan de nieuwe realiteit aanpassen. Je denkt na over de ervaringen die je hebt gedeeld met de persoon die je verloren hebt. Je vraagt je misschien af hoe je verder moet met je leven zonder die persoon.

Het is veel om te verwerken. Ontkenning probeert dit proces te vertragen en je er stap voor stap doorheen te loodsen, in plaats van het risico te lopen overweldigd te raken door je emoties.

Het kan voelen als:

• Ze hebben vast een fout gemaakt.
• Dit kan niet waar zijn.
• Je gedraagt je misschien alsof er niets is gebeurd.

Het is een poging om de realiteit in kleine, beheersbare stukjes op te nemen. Je staat de realiteit toe, één stap per keer, om niet te bezwijken onder de emotionele pijn. Ontkenning is niet alleen doen alsof het verlies niet bestaat; het is ook tijd kopen om te acclimatiseren aan een volledig verschoven werkelijkheid.

Woede

Na de schok en ontkenning, komt de pijn naar boven. Woede fungeert als een emotionele uitlaatklep. Het is vaak makkelijker om boos te zijn dan om de diepe kwetsbaarheid en angst toe te geven. In deze tweede fase probeer je jezelf aan te passen aan de nieuwe realiteit en ervaar je extreem emotioneel ongemak. 

Woede is vaak ook het eerste wat je voelt wanneer je emoties die met verlies te maken hebben, begint te uiten. Dit kan je een geïsoleerd gevoel geven in je ervaring. Het kan er ook toe leiden dat je door anderen als onbereikbaar wordt ervaren op momenten dat je juist troost, verbondenheid en geruststelling zou kunnen gebruiken.

Het kan voelen als:

• Je zoekt naar een zondebok: de overledene, jezelf, de artsen, God, het universum, of zelfs willekeurige omstanders.
• Je vraagt je af: "Waarom moest dit mij overkomen?"

Woede is een masker dat je in staat stelt emotie te uiten met minder angst voor oordeel of afwijzing dan huilen of angst tonen. 

Onderhandelen

De wanhopige poging om de situatie terug te draaien. Je voelt je zo hulpeloos en wanhopig dat je bereid bent alles te doen om de pijn te verlichten of te minimaliseren. Dit is de fase van de "wat als"-gedachten.

Onderhandelen komt voort uit een gevoel van hulpeloosheid en geeft je een gevoel van controle over iets dat zo oncontroleerbaar aanvoelt. Tijdens het onderhandelen heb je de neiging je te concentreren op je persoonlijke fouten en spijt. Je kijkt terug op je interacties met de persoon die je verloren bent en registreert alle momenten waarop je jezelf afgesloten voelde of diegenen pijn hebt gedaan.

Het is gebruikelijk om terug te denken aan momenten waarop je dingen hebt gezegd die je niet meende en te wensen dat je terug kon gaan en je anders kon gedragen. Soms ga je er ook van uit dat als de dingen anders waren gelopen, je niet in zo'n emotioneel pijnlijke situaties zou zitten.

Het kan voelen als:

• Had ik maar een beter mens geweest.
• Je richt je op spijt en zelfverwijt: 
• • "Als ik maar eerder had gebeld," 
  • "Als ik dit niet had gezegd, zou het anders zijn gelopen."

Onderhandelen geeft je een waargenomen gevoel van controle over iets dat totaal buiten je macht ligt. Het is een acuut bewustzijn van je menselijkheid, van de realisatie dat er niets is dat je kunt doen om de uitkomst te veranderen.

Depressie

Dit is het moment dat de barrières beginnen af te brokkelen en de werkelijkheid van het verlies echt doordringt. De paniek en het onderhandelen nemen af. Je wordt geconfronteerd met het onvermijdelijke. Tijdens deze rouwfase komt het moment dat je verbeelding tot rust komt en je langzaam de realiteit van je huidige situaties onder ogen ziet. Onderhandelen voelt niet langer als een optie.

Je gaat het verlies van je dierbare steeds intenser voelen. Je paniek neemt af, de emotionele mist trekt op en het verlies voelt meer aanwezig en onvermijdelijk. Op zulke momenten heb je de neiging om je terug te trekken naarmate het verdriet toeneemt. Je merkt misschien dat je jezelf terugtrekt, minder sociaal bent en minder contact zoekt met andere over wat je doormaakt. Hoewel dit een heel natuurlijke fase is in het rouwproces, kan het omgaan met een depressie na het verlies van een dierbare extreem isolerend en een van de moeilijkste fases zijn.

Het kan voelen als:

• Diepe, intense droefheid.
• Terugtrekking uit sociale interacties en isolement.
• Gebrek aan energie, motivatie, of hoop.

Dit is een natuurlijke en noodzakelijke fase. De depressie die bij rouw hoort, is een respons op een groot verlies en verschilt van klinische depressie, hoewel de symptomen kunnen overlappen. Je voelt de leegte en de afwezigheid van je dierbare het meest overvloedig in deze fase.

Aanvaarding

Aanvaarding betekent niet dat je "genezen" bent of dat de pijn verdwenen is. Het betekent dat je niet langer vecht tegen de realiteit. Je stopt met het spenderen van energie aan het proberen om de situatie anders te maken dan ze is. Verdriet en spijt kunnen in deze fase nog steeds aanwezig zijn. Maar de emotionele overlevingstactieken van ontkenning, woede en onderhandelen zijn in deze fase van het rouwproces minder aanwezig.

Dit kan voelen als:

• Je begint de realiteit te integreren in je leven.
• Je bent in staat om vooruit te kijken en te beginnen met het reconstrueren van een "nieuw normaal."
• Verdriet en gemis zijn er nog steeds, maar de intensiteit van de ontkenning, woede en onderhandeling neemt af.

Je vindt kleine manieren om weer verbinding te maken met anderen en het dagelijkse leven te hervatten. Je accepteert dat dit je nieuwe leven is, ook al is het niet het leven dat je had gewild.

Hoelang duren de verschillende fasen van rouw?

Er is geen specifieke tijdsperiode voor deze fasen. De een kan de fasen snel doorlopen, bijvoorbeeld binnen enkele maanden. Terwijl de ander er jaren over kan doen om de rouwfasen te doorlopen. Hoe lang het ook duurt om deze fasen te doorlopen, het is volkomen normaal.

Bij het bekijken van de 5 fasen van rouw is het belangrijk om te weten dat mensen op verschillende manieren rouwen. Het kan dus zijn dat je al deze fasen wel of niet doorloopt, of dat je ze niet in deze volgorde ervaart. De grenzen van de fasen in het rouwproces zijn vaak vaag. Je kunt ook van de ene fase naar de andere gaan en mogelijk weer terug, voordat je volledig in een nieuwe fase terechtkomt.

Jouw pijn is uniek voor jou, jouw relatie met de persoon die je verloren hebt is uniek. En de emotionele verwerking kan voor iedereen anders aanvoelen. Neem de tijd die je nodig hebt en laat alle verwachtingen over hoe je zou moeten preseteren los tijdens het rouwproces.

Hoe je iemand kunt helpen die rouwt

Het kan moeilijk zijn om te weten wat je moet zeggen of doen als iemand een verlies heeft meegemaakt. We doen ons best om troost te bieden, maar soms voelen onze beste inspanningen ontoereikend en nutteloos. Hier zijn een paar tips om in gedachten te houden als iemand van wie je houdt door de verschillende rouwfasen gaat:

In een poging behulpzaam te zijn, kun je opbeurende, hoopvolle opmerkingen of zelfs humor aanbieden om hun pijn te verzachten of te 'repareren'. Hoewel de intentie goed is, kan deze aanpak mensen het gevoel geven dat hun pijn niet gezien, gehoord of terecht is.

Je wilt misschien zo graag helpen en ervoor zorgen dat de persoon zich beter voelt, dus je gelooft dat het sneller helpt als we hem of haar aansporen om te praten en hun emoties te verwerken voordat deze er eigenlijk klaar voor is. Dit is niet per se waar en het forceren kan zelfs een belemmering vormen voor hun genezing.

Bied ruimte aan mensen om te rouwen. Dit laat de persoon weten dat je er voor hen bent wanneer hij of zij er klaar voor is. Je kan de persoon uitnodigen om met je te praten, maar vergeet niet om begrip en erkenning te tonen als de persoon er nog niet klaar voor is. Herinner de persoon eraan dat je er bent en dat hij of zij niet hoeft te aarzelen om naar je toe te komen.

Het is belangrijk te onthouden dat iedereen anders met verlies omgaat. Hoewel je mogelijk alle vijf de fasen rouw doormaakt, kan het lastig zijn om je gevoelens in een van de fasen te plaatsen. Wees geduldig met jezelf en je gevoelens bij het omgaan met verlies.

Geef jezelf de tijd om al je emoties te verwerken en wanneer je er klaar voor bent om met je dierbaren of een therapeurt over je ervaringen te praten, doe dat dan. Als je iemand steunt die een dierbare heeft verloren, onthoud dan dat je niets specifieks hoeft te doen. Geef ze gewoon de ruimte om te praten wanneer ze er klaar voor zijn.

Cristina Vleugels
Vida Boa