Rouw is een intens en persoonlijk proces dat ieder mens op zijn eigen manier verwerkt. Als iemand in je omgeving in rouw is, wil je graag steun bieden. We willen er voor hen zijn en het op de een of andere manier beter maken. Toch kunnen goede bedoelde woorden soms anders ontvangen worden dan je hoopt. Bepaalde uitspraken kunnen de pijn vergroten in plaats van verzachten.
Uit onderzoek is gebleken dat rouw bovenaan de lijst van meest uitdagende gebeurtenissen in het leven staat. Rouwen kan zeer pijnlijk zijn, en in onze poging om iemand die het moeilijk heeft te troosten, maken we de situatie soms alleen maar erger. Rouw is niet bedoeld om voor wie dan ook comfortabel te zijn - niet voor de persoon die het ervaart, en ook niet voor de mensen die ernaar kijken.
Wat moet je niet zeggen tegen iemand die rouwt om verlies
'Alles gebeurt met een reden.'
Het klinkt misschien alsof je de situatie probeert te begrijpen, maar voor iemand die rouwt, kan het voelen alsof je minimaliseert wat hij of zij doormaakt. De waarheid is dat niet alle pijn een eenduidige verklaring heeft en niet elk verlies logisch is. Voor iemand die pijn heeft, kan geen enkele reden goed genoeg zijn om het verlies van een dierbare te rechtvaardigen.
'Het was Gods wil.'
Ook al wordt dit met goede bedoelingen gedeeld, toch kan het ontkrachtend of verdrietig aanvoelen als de rouwende persoon zijn of haar geloof in twijfel trekt of moeite heeft om het verlies te verwerken. Het is belangrijk om niet te praten over je eigen overtuigingen over de dood, tenzij je met zekerheid weet dat de rouwende persoon dezelfde overtuigingen heeft.
'Ik weet precies hoe je je voelt.'
Rouw is heel persoonlijk en ieders ervaring is uniek. Zelfs als je iemand verloren hebt, kan hun verdriet totaal anders zijn. Vermijd vergelijkingen!
'Je had tenminste tijd om je voor te bereiden.'
Deze zin, die vaak wordt uitgesproken na een ziekte of een langdurige achteruitgang, impliceert dat er niet veel pijn zou moeten zijn. Maar weten dat er een verlies aankomt, maakt het niet per se minder pijnlijk.
'Ze zijn op een beteree plek'
Hoewel dit misschien overeenkomt met jouw religieuze of spirituele overtuigingen, is het mogelijk niet in overeenstemming met die van hen. En zelfs als dat wel zo is, biedt het op dat moment vaak weinig troost – omdat de persoon zijn of haar geliefde waarschijnlijk vooral hier, bij hem of haar, wil hebben, in plaats van ergens anders.
'Ze hebben tenminste lang geleefd.'
Zelfs als dat waar is, maakt dat het verlies niet minder pijnlijk. Rouw wordt niet minder omdat iemand ouder is geworden.
'Je hebt tenminste (naam van kind(eren) of familieleden).'
Dit houdt in dat een geliefde de plaats van een andere geliefde kan innemen en dat de betekenis van de overledene afneemt.
'Wees sterk.'
Hierdoor ontstaat er druk op iemand om alles bij elkaar te houden, terwijl diegene juist behoefte heeft aan een manier om alles te kunnen loslaten.
'Je moet verdergaan.'
Rouw kent geen tijdlijn, en iemand vertellen dat hij verder moet gaan kan klinken alsof je wilt dat hij of zij zich haast en de persoon vergeet, of vervangt door iets of iemand anders.
'Concentreer je alleen op de mooie herinneringen.'
Deze zin probeert te dicteren hoe iemand zou moeten rouwen. Hoewel goede herinneringen uiteindelijk troost bieden, kunnen ze in de beginfase van rouw soms de pijn van het gemis versterken.
Waarom is het belangrijk om niet het verkeerde te zeggen
Het is belangrijk om niet de verkeerde dingen te zeggen tegen iemand die een verlies heeft meegemaakt, omdat hij of zij extreem kwetsbaar is in zijn of haar verdriet. Hun emoties zijn heftiger, hun wereld staat op zijn kop, en wat je zegt kan hen troosten of onbedoeld hun pijn juist vergroten. Iemand die rouwt om een verlies, draagt al een onmogelijke last met zich mee. Het laatste wat ze nodig hebben, is het gevoel dat ze het verkeerd dragen.
Maar dat is precies wat er gebeurt als goedbedoelende mensen dingen zeggen als "Alles gebeurt met een reden", of "Tenminste lijden ze niet meer", of "Je moet sterk blijven". Wanneer we proberen het op te lossen, te overhaasten of in een nette uitleg te vatten, vertellen we iemand in feite dat zijn of haar verdriet een houdbaarheidsdatum zou moeten hebben.
Wanneer iemand rouwt, blijft de herinnering aan hoe mensen er waren – of juist niet – vaak hangen. Een onzorgvuldige opmerking of een loze cliché kan een extra pijnlijke herinnering worden. Aan de andere kant kunnen een paar simpele, doordachte woorden en daden warmte en troost brengen.
Hoe je iemand kunt steunen die rouwt om een verlies
Het krachtigste wat je iemand in rouw kunt bieden, is niet om advies te geven, maar er gewoon te zijn. Je aanwezigheid kan troostend zijn en meer betekenen dan alles wat je tegen hen zegt. Ga wat vaker langs, luister zonder te proberen advies te geven, vraag geregeld of je voor hen iets kan meebrengen van bijvoorbeeld de winkel.
Soms klinkt de beste steun verrassend simpel. Ik geef je als raad om eerlijk te zijn en te zeggen: 'Het is verschrikkelijk' - 'Het spijt me zo dat dit gebeurt' - 'Ik weet niets wat ik moet zeggen, maar ik ben er voor je'. Je hoeft niets diepzinnig te zeggen, gewoon iets oprecht dat uit je hart komt en woorden die je effectief ook wil waarmaken.
Probeer geen beleefde leugens te vertellen. Als je niets aardigs over de overledenen kunt zeggen of als je hen niet kende, concentreer je dan gewoon op de vraag wat je kunt doen om de persoon te helpen. Als je je realiseert dat je iets hebt gezegd dat niet nuttig was, is het nooit te laat om terug te blikken en te zeggen: 'Ik heb nagedacht over ons gesprek en ik besef dat dit misschien niet was wat je wilde horen'. Laat dan de persoon zelf wat vertellen, vaak komen er dan anekdotes of herinneringen boven.
Sommige mensen huilen openlijk. Anderen verwerken het in stilte of houden zich bezig. Mensen rouwen op verschillende manieren. Oordeel niet over hoe ze rouwen. Er is geen 'juiste' manier om een verlies te verwerken.
Rouw is van voorbijgaande aard en neemt op verschillende dagen verschillende vormen aan. Sommige dagen wil de persoon over zijn of haar verlies praten, andere dagen wil deze dat je hen helpt om aan letterlijk alles anders te denken. Het is jouw taak om hen te ontmoeten, waar ze zich ook bevinden.
Rouw kan ervoor zorgen dat dagelijkse taken overweldigend aanvoelen. Bied aan om te helpen met deze taken en geef zoveel mogelijk praktische ondersteuning.
Onthoud de moeilijk data. Soms doet de dag waarop alles veranderde meer pijn dan de dag zelf. Voorbeeld de dag dat ze de diagnose kregen, de dag van het overlijden, hun verjaardag of jubileum. Deze data kunnen als een bom aankomen als iedereen al verder is gegaan. Een simpele 'ik denk vandaag aan je' kan alles betekenen.
De eerste golf van steun verdwijnt vaak net wanneer de chaos afneemt en het verdriet echt begint toe te slaan. Blijf weken en zelfs maanden later contact houden. Rouw verloopt niet volgens een vast schema, en langdurige steun maakt echt een verschil. Rouw kent geen tijdspad. Het is niet zozeer een toestand, maar eerder een proces. Zet de persoon niet onder druk om 'verder te gaan' of 'terug te keren naar normaal'. Genezing kost tijd, en wat de persoon het meest nodig heeft, is jouw begrip en geduld.
Het doel is niet om het verdriet weg te nemen,
maar om ervoor te zorgen dat ze zich minder alleen voelen terwijl ze leren om met het verdriet om te gaan.
Wat zeg je beter niet tegen iemand die rouwt?